Цяпер ужо кожнаму, хто праходзіў доўгай вуліцай з прарэджанымі радамі хат, было зразумела, што яшчэ колькі год - і каля адзінае студні з галосна рыпучым жоравам не натоліш смагу, бо вада пазелянее, набудзе непрыемны пах старасці і затхласці. Як і не паласуешся са здзічэлага саду яблыкам маленькім і кісла-горкім.

Вёска памірала. Толькі некалькі хат на-сцярожана ўглядваліся з-пад стрэх-брывоў жоўтымі вачамі вокнаў у шэрае поле пад час доўгіх восенькіх вечароў. Гэтыя нешматлікія жывыя агеньчыкі, якія ўспыхвалі ў навакольнай цемры, выглядалі з бальшака, што прабягаў міма, бездапаможнымі і сумнымі, поўнымі нявыказанай тугі. У позняга падарожніка яны надзею не выклікалі на добрую вячэру і ўтульную цеплыню, а, хутчэй, жаданне зайсці і да-памагчы, бо пачуццё нейкага вялікага гора ззяла ў гэтых старэчых вачах - вокнах. Там, далёка за гэтымі тужлівымі вокнамі, свяціўся ад ліхтароў увесь гарызонт - там была калгасная сядзіба. Адтуль часам у ціхія летнія вечары даносілася музыка, і тады здавалася, што яшчэ ніжэй прыпадалі старыя хаты да зямлі ў чорнай асэнсаванасці сваёй страчанай маладосці і непазбежнасці смерці.

Нават пеўні пацішэлі, і цёплымі начамі іх гала-сы не здаваліся болей выпрабаваннем моцы і галоснасці. Хутчэй яны былі насцярожанай пераклічкай: "Я жывы. А ты?" І з-за курэй боек больш на вуліцах не заўважалася, так і хадзілі ўсе куры разам вялікай стракатай талакой. І калі даносілася зрэдку негалоснае і старэчае з нейкага яшчэ жывога двара: "Ціп-ціп-ціп!", нетаропкім подбегам падавалася на гасцінны падворак уся кампанія. Чатыры каровы ў маркотнай адзіноце пасвіліся прама сярод ціхай вёскі - па дарозе ўжо амаль ніхто не ездзіў, і трава на ёй расла густая, роўная.

Вёска памірала. Адны хаты стаялі з забітымі крыж-накрыж вокнамі, другія наогул зніклі, і тады ліпы і бярозкі, што садзілі некалі гаспадары перад сваім домам, працягвалі адна адной свае галіны, каб неяк прыкрыць, прыхаваць дзірку-згубу ў целе вёскі. Але знікаў яшчэ адзін дом побач - і не хапала галін, хоць і раслі зараз дрэвы ўшыркі, а не ўверх. І, можа, ад такой непасільнай турботы неяк увосень залішне рана скінула лісце самая старая ліпа, а ўвесну доўга-доўга не ўбіралася ў сілу яе зелень. Так і змарнела амаль што ўся, толькі адна вялікая галіна выбухнула лісцем адчайна, а квецені на ёй было - лістота хавалася за жоўтымі кветкамі. Ліпа цвіла апошні раз.

Вёска памірала. Ціха, нетаропка, з цвёрдым веданнем не-пазбежнай смерці і ўпэўненасці ў правільнасці такога завяршэння сваёй гісторыі. Памірала так, як паміраў хто-небудзь з яе апошніх жыхароў - непрыкметна, без жалю і стогну, без праклёнаў мінуўшаму жыццю, з адзіным непакоем: каб толькі менш турбот прынесці жывым сваёй смерцю. Ніжэй і ніжэй апускаліся дахі-плечы з апошніх сіл несучы цяжар мінулых гадоў.

Баязліва дымелі коміны ў ранішнім сутонні, і дым, як жы-вая істота, як вестка жывых, не адлятаў зразу да нізкіх аблокаў, а цягнуўся ўздоўж хат, запрашаючы-просячы адгукнуцца цеплым па-хам іншыя коміны. Прыходзіла нейкае ранне, і адзін з коміноў заставаўся халодны. У звыклым чаканні смерці цягнуліся жывыя да халадзеючага дома. І хутка загадзя змайстраваны дубовы крыж прытульваўся да веснічак, а ў сенцах чакала свайго апошняга пада-рожжа даўно высахлае легкае вечка труны. І клопату жывым было нямнога - ямку выкапаць ды знайсці гарэлку, што прыхаваў нябож-чык на свае хаўтуры.

Вёска памірала. У адну з цяжкіх, бясснежных зімаў павымерзлі здзічэлыя і не зусім сады, яш-чэ колькі ліп пасля яе незгадана адмовіліся прыкрываць увесну аго-ленасць сучча пяшчотнай зеленню. Вёска яшчэ больш сцішылася, сцялася ў прадчуванні блізкага, непазбежнага канца. У восень таго года ўжо ні адно акно не засвяцілася жоўтай кволасцю. Два дамы, на якія ніхто не паквапіўся з нашчадкаў і струхлелыя хлявы калгас разабраў на дровы. У зіму завея гаспадарыла сярод пакінутых яб-лынь і хлявоў. Ніводзін след не працягнуўся да студні, хоць і вісела на жураўлі ў маўклівым чаканні вядро. І толькі ланцужок воўчых слядоў шырокім няроўным кругам, бы закляцце якое, аббягаў вёс-ку.

Па вясне ўжо, здавалася, спрадвечную ціш былой вуліцы ўзарвалі маторныя пілы. За іх натужным рыкам не бы-ло чуваць, як падалі долу ліпы, бярозкі, яблыні. Ці, можа, і яны хацелі памерці моўчкі? Знік журавель над студняй, знікла і сама студня. Толькі груша-дзічка ў канцы вёскі супраціўлялася неведама чаго, і парваўшы два цапы на пілах, ад яе адкараскаліся.

Потым прыйшлі трактары.

Вёска па-мерла.

...На тлустай зямлі жыта зарадзіла доб-ра. Чужому, выпадковаму воку груша-дзічка здавалася недарэчнас-цю сярод жытнёвага поля.

Але гэта ўжо была не простая груша.

Гэта быў крыж.

Крыж на магіле, на якую ніхто не прынясе фарбаванага яйка на Вялікдзень.

Вёска ж - не жывая істота.

Ды і не істота наогул.

Толькі трактары ўвосень і вясной абмінаюць дзічку, не надта прыціскаюцца плугамі да старэчага шурпатага ствала. Ні ў ко-га больш не ўзнімаецца рука, каб нішчыць крыж.

Хай сабе і не жывой істоце.