У свае пяцьдзесят Іван Антонавіч меў салідны жывоцік, галава свяцілася лысінай, адрузла скура на твары. Што ж, работа такая - маларухомая ды яшчэ без асаблівага трапання нерваў. Затое і саліднасць з'явілася ў хадзе і постаці. Не маладзен, каб бегаць.

Ды другое непакоіла. Зіна яго, бы той песне паддалася, к 45-і раптам памянялася. Напачатку Іван Антонавіч думаў, што змірылася яна з іх сямейным жыццём: цяпер яно было павольным, мо і задужа практычным, рацыянальным, але затое - спакойным. Яно, па-праўдзе, то любое пачуццё згасне за 24 гады сумеснага жыцця. Ён напачатку і даказваў Зіне цярпліва, што час ужо спаць ім на асобных ложках, ды і блізкасць успрымаць трэба не як там у гэтых фільмах… З іх узростам ды сямейным стажам і ў такой ужо справе трэба няспешлівасць, грунтоўнасць ды каб лішку не хапіць.

Зіна была зазлавала, з паўгода была больш надзьмутая, чым вясёлая, ну а цяпер во змірылася. Ну, не трэба казаць, што Іван Антонавіч зусім цікавасць да жанчын згубіў: ого, кроў яшчэ іграла, як дзе прывабныя лыткі блізка засвецяць. То ж не Зініны - за два з паловай дзесяткі гадоў ён вывучыў яе цела да кожнай маршчынкі, і добра ведаў якая з іх калі з'явілася. Дзе тут цікавасць. Але волі сабе не даваў - годзе, адбегаў сваё да жаніцьбы, ды і (а з кім гэта не было?) ў час яе. Пяцьдзесят не дваццаць…

Так вось прыкладана і расказваў ён свайму даўняму сябру, з кім хоць і рэдка сутракаўся, ды шчырасць не знікала ў іх адносінах.

- Ну і дурань! - адрэзаў сябар. - Калі ты сябе ў адстаўку спісаў, то на жонцы ранавата крыж маляваць. А то яна…

- Што яна?

- А што робіць жанчына, калі ёй не хапае ласкі? Шукае!

- Ну, ты загнуў. Толькі не мая. Ёй хапае.

- А ты правер! - рагатнуў сябар.

- А як? - нечакана загарэўся Іван Антонавіч, бо словы сябра балюча драпанулі па сэрцу: Як гэта яго Зіна можа некага мець?!

- І яшчэ раз дурань! - адмахнуўся сябар. - Хто памнажае веды, той памнажае скруху. Яна табе ўсё аддала, ты ёй даў, што змог. Дык цяпер хочаш упэўніцца, што…

- Хачу упэўніцца, што яна… - перабіў Іван Антонавіч, толькі далей сказаць не мог - што яна?.

- Ну-ну, хочаш упэўніцца ў адным, упэўнішся ў зусім нечаканым.

- Ты мяне не вучы!

- Ага, розуму цябе не вучыць, а навучыць дурасці? Ну, калі ласка: самы просты спосаб: звярніся на тэлефонную станцыю, яны табе за месяц усе тэлефонныя званкі з тваёй кватэры зафіксуюць: калі званілі і куды. А далей варушы мазгамі, - неахвотна параіў сябар і дадаў: - Ты толькі спярша падумай: гэта табе трэба?

Трэба! Гэта было трэба! Жыццё набыло мэту, нават нейкі сэнс, аж бадзёрай выглядаў Іван Антонавіч у гэты месяц, пакуль іх тэлефон па яго просьбе паставілі на кантроль. Сам ён тэлефанаваў толькі адзін раз са свайго тэлефона. Старанна адзначаў дні і гадзіны, калі яго не было дома, а Зіна была, нават да хвілінаў запісваў, як смецце выносіў. І ўвогуле, знарок стараўся куды сысці, првакаваў. Яго захапіў сапраўдны азарт паляўнічага. Ніколі за апошнія гады не было жыццё такім змястоўным і цікавым.

… Яны сустрэліся толькі праз паўгода - Іван Антонавіч і яго сябар.

- А яе яе вылічыў, - нявесела пасля трэцяй чаркі выдыхнуў Іван Антонавіч.

- Каго?

- Зіну. Як ты і параіў: прааналізаваў усе званкі. Проста так атрымалася… Нумар там адзін быў, рабочы. Я праверыў, хто там працуе, у які час. Супала…

- Ду-урань, - працягнуў сябар. - А якія ты хоць вывады зрабіў? Хоць, гледзячы, як расце тваё пуза, відно, што ніякіх.

- Я яе прыпер да сценкі…

- Ну, ты і…

- Яна расказала, паплакала, а назаўтра заяву занесла на развод. Адзін жыву, яна да яго пайшла.

Памаўчалі.

- Колькі яму год? - нечакана спытаў сябар.

- Пяцьдзесят два.

- Ты ўсё цяпер ведаеш, табе лягчэй?

Іван Антонавіч не адказаў.

- Ты хацеў праверыць сваю жонку, а атрымалася, што праверыў сам сябе: ты не можаш ужо даць жанчыне тое, што ёй трэба, а нехта, старэй за цябе нават, - можа. Ты хацеў злавіць жонку на здрадзе, а даведаўся аб тым, што з табой яна жыць не хоча, а хоча з другім. Я ў цябе пытаўся тады: табе трэба?

Іван Антонавіч маўчаў. А што тады - было трэба?